مقاله

طراحی پوستر تئاتر در ایران

طراحی پوستر تئاتر در ایران

پوستر تئاتر در ایران با مشکلاتى چون نبود مدیریت کارشناسانه، نادیده گرفتن آن به عنوان یک شغل و عدم ضوابط مالى تعریف شده و نبود جایگاه‌های استاندارد و ویژه برای نصب و نمایش در سطح شهر، دست به گریبان است.

طراحی پوستر تئاتر، سابقه‌ای طولانی در تاریخ نمایش ایران دارد، دوران‌های مختلفی را از سر گذرانده و از تاثیرات تحولات سیاسی، اجتماعی و فرهنگی زمان برکنار نبوده است.

اولین پوسترهای تئاتر و سینما در ایران، همزمان با پیشرفت هنرهای نمایشی در تئاتر تبریز و لاله زار تهران بود که به عنوان اعلان‌های رویدادهای هنری شکل گرفته و پدیدار شدند و با اوج فعالیت‌های فرهنگی و هنری در دهه پنجاه خورشیدی، همچنین پیدایش موج نو در پوسترهای تئاتر، سینما و دیگر رشته های هنری، و تولید آثار طراحان خلاقی چون مرتضی ممیز، قباد شیوا، صادق بریرانی و بهزاد حاتم، این هنر به اوج خود رسید.

با وقوع انقلاب اسلامی و سیاسی شدن فضای جامعه و تاثیر آن بر هنر نمایش، پوسترسازی تئاتر نیز رنگی سیاسی گرفته و طراحان پوستر نیز تحت تاثیر ایده های انقلابی قرار گرفتند.

همچنین در دوران جنگ و پس از آن نیز، به دلیل ایدئولوژیک شدن فضای تئاتر، اعمال محدودیت‌ها و سانسور، هنر گرافیک ایران از جمله هنر طراحی پوسترهای تئاتر نیز، جنبه ایدئولوژیک گرفته و کیفیت هنری آنها تحت تاثیر قرار گرفت.

در دوران ثبات نسبی پس از جنگ و به دنبال آن رشد هنر گرافیک در ایران و ورود چهره‌های جوان دانشگاهی رشته های طراحی و گرافیک به بازار در سال‌های اخیر، هنر پوسترسازی تئاتر نیز متحول شده و شکل کیفی بهتری به خود گرفت.

اگرچه به اعتقاد برخی از کارشناسان رشته گرافیک و تئاتر، به خاطر نقش قدرتمند دولت در تئاتر و اعمال نظر نهادها و سازمان‌های دولتی در زمینۀ معرفی و تبلیغات هنرهای نمایشی از یک سو و تجارتی شدن و سفارشی شدن هنر تئاتر، پوسترسازی تئاتر نیز وجهه هنری خود را از دست داده و از جنبه‌های خلاقه تهی شده‌اند.

با وجود همه این انتقادهایی که به پوسترهای تئاتر امروز ایران وارد است، بسیاری از کارشناسان معتقدند این هنر از شرایط کیفى بسیار بهترى نسبت به پوسترهاى رشته هاى دیگر همچون سینما و موسیقى برخوردار است.

برخى علت آن را باز بودن دست طراحان در این زمینه و امکان بروز خلاقیت هنرى در طراحى پوستر تئاتر مى‌دانند.

جنجالی که بر سر طراحی پوستر “سى و سومین جشنواره تئاتر فجر” پیش آمد، شاید محصول همین نگاه ساده انگارانه و بلبشوی هنری حاکم بر حوزه تئاتر باشد؛ پوسترى که با اعتراض گسترده اهالى تئاتر و هنرهاى تجسمى مواجه شد و بسیارى آن را نشانۀ فقدان ضوابط هنری و کارشناسانه در این حوزه دانسته‌اند.

آرش تنهایی (زادهٔ ۲۴ دی ۱۳۶۰ در تهران) طراح گرافیک و نویسندهٔ ایرانی است.

“آرش تنهایى”، طراح، پژوهشگر، مدرس گرافیک و عضو انجمن صنفی طراحان گرافیک ایران، همچنین یکی از چهره های مهم نسل پنجم طراحان گرافیک ایران که با یکى از پوسترهای خود در نمایشگاه “به طور مستقل” شرکت دارد، درباره شرایط طراحى پوستر تئاتر امروز ایران، با توجه به ضعف‌ها و محدودیت‌هاى این حوزه به ویژه اقتصاد تئاتر به من گفت: “پوستر تئاتر همیشه فقیر و بى چیز بوده است.”

“در طول سال‌هایى که من پوستر تئاتر طراحى کرده‌ام، به خاطر ندارم دستمزد درخور و کافى دریافت کرده باشم. انگار تقدیر تاریخى تئاتر ما این است که تئاتر مردم ستمدیده باشد. به همین دلیل فکر مى‌کنم فقر گروه‌هاى نمایشى به هیچ وجه پدیده تازه‌اى نیست و نمى‌توان به عنوان عامل تازه اى به آن نگاه کرد.”

آقای تنهایى همچنین درباره رابطه کارگردان‌هاى تئاتر با طراحان گرافیک و نیز میزان اهمیت طراحى پوستر و انتخاب طراح براى کارگردانان نمایش مى‌گوید: “متاسفانه ارتباط کمى وجود دارد و کارگردان هاى کمى را مى شناسم که جستجوگر باشند و بخواهند به دنبال یک طراح مناسب براى پوستر نمایش خود بگردند.”

“زمانى بود که ما همه طراحان پوستر تئاتر، یکدیگر را با نام کوچک صدا مى‌کردیم و تعدادمان از سى نفر بیشتر نبود. اما امروز شاهد حضور طراحان جوان کاربلدى هستیم که اسم شان را براى اولین بار مى شنویم.”

این در حالی است که با وجود تعداد انبوه دانش آموختگان حوزه گرافیک و تعدد طراحان، هنوز برخى از دست‌اندرکاران یک نمایش ترجیح مى دهند طراحى پوستر را به آماتورترها و کسانى که حتى تخصصى در این رشته ندارند واگذار کنند که البته دلیل این مى تواند رهایى از پرداخت دستمزد به طراح باشد.

آرش تنهایى همچنین درباره ضرورت شناخت و آشنایى با هنر نمایش براى طراحى که مى خواهد پوستر تئاتر طراحى کند، مى‌گوید: “یک طراح گرافیک باید درباره هر چیزى که طراحى مى کند آگاهى و دانش داشته باشد. الزامى ندارد که حتما تئاتر خوانده باشد و یا ادبیات روز دنیا را بشناسد اما براى نزدیکى بیشتر با تولید کننده و مصرف کننده اثر نمایشى، باید زبان موضوعى که طراحى مى کند را بشناسد.”

به عقیده او تئاتر نیز کم کم دارد به بیمارى گیشه زدگى سینما دچار مى‌شود و استقلال و فردیت کارگردان‌هاى آن رنگ و بوی مصرف و بازار به خود گرفته است: “پوسترهاى سینما و موسیقى دچار زمستانى شده‌اند که با یک گل هم بهارى سراغ‌شان نمى‌آید.”

“این آثار به ساز پول مى‌رقصند و از خلاقیت و جوهره پوستر تهى شده‌اند. اسم آنها پوستر نیست بلکه آگهى و تراکت تبلیغاتى است.”

آقای تنهایى درباره اهمیت پوستر در اجراى یک نمایش مى گوید:” این را بهتر است کارگردان‌هایى توضیح دهند که از عکس هاى چهره هاى بازیگران خود به جاى پوسترهاشان استفاده مى کنند.”

او پذیرا بودن، فراخواندن و برانگیزاننده حس کنجکاوى را نقطه شروع خوبى براى پوستر یک نمایش مى‌داند و اضافه مى‌کند که همراه بودن با تم و متن نمایش و حال و هواى اجرا و نو بودن و هنرمندانه بودن از مهمترین عناصری است که باید در طراحى پوستر یک تئاتر در نظر گرفت.

پاسخی بگذارید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

این سایت از اکیسمت برای کاهش هرزنامه استفاده می کند. بیاموزید که چگونه اطلاعات دیدگاه های شما پردازش می‌شوند.